Dit is een pagina van Natuurplakboek.be

NATUURPLAKBOEK nr 31

Door JOhan Opsomer – 29 augustus 2008

De varens zijn niet meer wat ze ooit geweest zijn.
Prehistorische exemplaren hadden de hoogte van onze hedendaagse bomen. Dat hebben we uit fossielen geleerd.
Maar ze zijn nog steeds dezelfde soort plant, namelijk een sporenplant.
Zo kennen we er nog wel een paar in onze streken. Als ik paddenstoelen zeg, dan weten jullie allicht wat ik bedoel met sporenplanten.
Sporen zijn geen zaden. Varens hebben geen bloemen die bevrucht worden en zaden gaan vormen. Dat was in de middeleeuwen dus heel moeilijk om te begrijpen en om die reden werden varens automatisch als duivels beschouwd. Komt daar bij dat ze ook nog eens giftig zijn en het hek was van de dam.
Allerlei manieren om toch maar varenbloemen of varenzaad te bekomen was een voedingsbodem voor sagen, legenden en duivelse recepten.
Wat je onderaan de bladeren bij mannetjesvarens ziet zijn geen zaden, maar sporendoosjes. Die scheuren open bij droog weer en de microscopisch kleine sporen zweven met duizenden, zo niet miljoenen mee met de wind, soms wel 50 kilometer ver.
Gelukkig komen de meesten op ongeschikte plaatsen terecht, worden er veel door schimmels verteerd of ademen we ze gewoonweg in.
Maar komen ze op een beschaduwde plek terecht met de juiste vochtigheid en voedingsbodem, dan groeit er een plantje uit, geen varen, maar een soort voorkiem. Er zijn mannelijke en vrouwelijke plantendelen en die moeten elkaar bevruchten in een druppel dauw. Uit die bevruchting groeit er tenslotte een nieuwe varen.
Een heel gedoe dus om onze bossen van een groene onderlaag te voorzien.
Nochtans zijn varens een belangrijk onderdeel van onze bossen. Ze zijn in staat om jonge reeën aan het oog te onttrekken, ze herbergen allerlei insecten en niet in het minst de gevreesde teken. En varens zijn een ideale bedekking van een kamp of een valkuil.
De afgestorven winterplanten worden op hun beurt humus, de ideale ondergrond om varens te laten ontwikkelen.
De cirkel is rond.

Tekst en fotografie : Johan Opsomer
Stuur een mailtje naar johan.opsomer@pandora.be voor een gratis abonnement, zo krijg je minstens één keer per week een pagina in je mailbox.

Blader doorheen de reeds gepubliceerde pagina's door links op het onderwerp te klikken.